భారతదేశంలో ఏటా ఏప్రిల్ 5న జాతీయ సముద్ర దినోత్సవం (National Maritime Day) జరుపుకుంటారు. 1919లో ఇదే రోజున సింధియా స్టీమ్ నావిగేషన్ కంపెనీకి చెందిన “SS లాయల్టీ” అనే మొదటి భారతీయ నౌక ముంబై నుండి లండన్‌కు ప్రయాణం ప్రారంభించి, దేశ సముద్ర చరిత్రలో కీలక మైలురాయిని నెలకొల్పినందుకు ఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు.   1964 నుండి అధికారికంగా  ఏప్రిల్ 5న ఈ వేడుకలు జరుపుకుంటున్నారు.

 అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో సముద్ర మార్గాల ప్రాముఖ్యతను, భారతీయ నావికుల సేవలను గుర్తించడం మరియు సముద్ర రక్షణపై అవగాహన కల్పించడం.

ఈ సందర్భంగా సముద్ర రంగానికి చెందిన నిపుణులు, అత్యుత్తమ సేవలు అందించిన వారికి అవార్డులు ప్రధానం చేస్తారు. ఈ రంగంలో తమదైన శైలితో నలుగురికి మార్గదర్శకంగా నిలిచినా మహిళామణులణు ఈ సందర్భంగా గుర్తు చేసుకుందాం…..

రాధికా మీనన్ :

రాధికా మీనన్ భారతదేశపు తొలి మహిళా మెర్చంట్ నేవీ కెప్టెన్‌గా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆమె  కేరళ  రాష్ట్రానికి చెందినవారు. చిన్నప్పటి నుంచే సముద్రంపై ఆసక్తి కలిగి ఉండటం వల్ల ఆమె ఈ రంగాన్ని తన వృత్తిగా ఎంచుకున్నారు.  ఆమె తన కెరీర్‌ను Shipping Corporation of Indiaలో ప్రారంభించారు. క్రమంగా తన ప్రతిభ, కష్టపడి పనిచేసే స్వభావం వల్ల కెప్టెన్ స్థాయికి ఎదిగారు. ఆ సమయంలో సముద్ర రంగంలో మహిళలు చాలా తక్కువగా ఉండేవారు. అయినప్పటికీ ఆమె అన్ని సవాళ్లను ఎదుర్కొని విజయాన్ని సాధించారు.

2015లో సముద్రంలో తుఫాన్ సమయంలో  ప్రమాదంలో ఉన్న మత్స్యకారులను రక్షించడం ఆమె జీవితంలో ఒక గొప్ప ఘనత. ఈ సాహసానికి గాను ఆమెకు 2016లో IMO Award for Exceptional Bravery at Sea లభించింది. ఈ అవార్డు అందుకున్న మొదటి భారతీయ మహిళగా ఆమె చరిత్ర సృష్టించారు.

సునీతి బాలా – సముద్ర రంగంలో మహిళా ఇంజనీర్ :

సునీతి బాలా భారతదేశానికి చెందిన ప్రసిద్ధ మెరైన్ చీఫ్ ఇంజనీర్. సముద్ర నౌకల ఇంజనీరింగ్ రంగంలో మహిళల ప్రతిభను బలపరిచిన వ్యక్తిగా ఆమె గుర్తింపు పొందారు. చిన్నప్పటి నుంచే టెక్నాలజీ మరియు ఇంజనీరింగ్ పై ఆసక్తి కలిగిన సునీతి, పురుషాధిక్యంగా ఉన్న సముద్ర రంగంలో అడుగు పెట్టడం ఒక సవాలుగా భావించలేదు.

ఆమె కెరీర్‌ను సముద్ర నౌకలలో ఇంజనీర్‌గా ప్రారంభించారు. అనుభవాన్ని సంపాదించి, క్రమంగా చీఫ్ ఇంజనీర్ స్థాయికి చేరుకున్నారు. నౌకలోని అన్ని యంత్ర వ్యవస్థల నిర్వహణ, లోడింగ్ మరియు అన్‌లోడింగ్ సమయంలో సాంకేతిక సమస్యలను పరిష్కరించడం ఆమె ప్రధాన బాధ్యత. ఈ కృషి ద్వారా సముద్ర రంగంలో మహిళలు కూడా టెక్నికల్ విభాగంలో విజయవంతం అవగలరని సునీతి నిరూపించారు.

సునీతి బాలా సముద్ర రంగంలో మహిళలకు ఒక ప్రేరణ. ఆమె జీవితం చూపిస్తున్నది, సవాళ్లు ఉన్నా ధైర్యంగా ముందుకు వెళితే విజయాన్ని సాధించవచ్చని. భారతదేశంలో సముద్ర రంగం యొక్క పురోగతిలో ఆమె పాత్ర అనేక మంది యువతికి మార్గదర్శకం అవుతుంది

శార్వానీ మిశ్రా :

శార్వానీ మిశ్రా భారతదేశం మొట్ట మొదటి మహిళ ఇంజనీర్‌లలో ఒకరు, సముద్ర రంగంలో తన స్థానం దృఢంగా నిర్మించారు. సముద్ర పటం పై ప్రయాణించే నౌకల ఇంజనీరీంగ్‌లో పురుషాధిక్యభరితమైన వాతావరణంలో కూడా ఆమె ధైర్యంగా ఎదుగు వేసి, సాంకేతిక నైపుణ్యంతో గమ్యాన్ని చేరుకున్నారు.

ఆమె Tolani Maritime Institute యొక్క  బ్యాచ్‌లో తొలి ఇద్దరు మహిళా క్యాడెట్లలో ఒకరిగా ప్రవేశించారు. ఆ తరువాత, భారత జెండాగా ప్రయాణించే నౌకపై మొదటి మహిళ ఇంజనీర్‌గా సేవ చేయడం ద్వారా ఆమెకు ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది. .

రేష్మ విశాలక్ష్మి :

భారతదేశపు సముద్ర రంగంలో మొదటి మహిళా మెరైన్/రివర్ పైలట్ గా నిలిచారు. ఈమె 2011లో పర్యాటక పైలట్ ట్రైనీ (pilot trainee) గా కెరీర్‌ను ప్రారంభించి, సుమారు ఆరు  సంవత్సరాల శిక్షణ తరువాత 2018లో పూర్తి స్థాయి పైలట్ గా అర్హత పొందారు. ఆమె Hooghly నది పయనానికి సంబంధించిన నౌకలను సురక్షితంగా పోర్ట్‌లోకి, పోర్ట్ నుండి బయటకు తీసుకెళ్లడంలో కీలక పాత్రను పోషిస్తున్నారు, ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత క్లిష్టమైన నావిగేషన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.  

చెన్నైలో పుట్టిన ఆమెకు సముద్ర రంగం మీద మొదట ఆసక్తి తక్కువగా ఉన్నా కూడా  విద్యాభ్యాసం తరువాత ఆమె ఈ రంగంలో ప్రవేశించడానికి ఆసక్తి పెరిగింది. ఆమె Birla Institute of Technology లో Marine Technology విభాగంలో బీ.ఈ. డిగ్రీ పూర్తి చేసి, తరువాత Kolkata Port Trust లో ట్రైనీగా చేరారు. సముద్ర నావిగేషన్, నౌకల మార్గదర్శకత్వం వంటి సాంకేతిక ప్రశ్నలను అధిగమిస్తూ, ఆమె సమగ్ర అనుభవంతో పైలట్ గా ఎదిగారు.

2019లో భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా  Nari Shakti  Puraskar అనే అత్యున్నత గౌరవంతో సత్కరించింది. ఇది మహిళలు సాధించిన అద్భుతమైన సేవలకు అందించే అత్యున్న శ్రేష్ఠ పురస్కారం. వీరు  సముద్ర రంగంలో లింగ సమానత్వం, మహిళలకి అవకాశాలు పెరగడానికి ప్రేరణగా నిలుస్తున్నారు.

సోనాలి బానర్జీ :

సోనాలి బానర్జీ భారతదేశంలోని సముద్ర రంగంలో ఒక ప్రముఖ పురోగామిని. ఆమెనే దేశపు తొలి మహిళా మెరైన్ ఇంజనీర్ గా  గుర్తింపు పొందినది, ఇది భారత సముద్ర రంగ చరిత్రలో ఒక గాథగా నిలిచింది.

సోనాలి గారి పుట్టుక అల్లాహాబాద్‌లో జరిగింది, అక్కడ ఆమె చిన్నప్పటినుండే రవాణా మరియు సముద్ర ప్రయాణాలపై గాఢ ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. సముద్రంలో అన్వేషించాలన్న తన కలను నెరవేరుస్తేందుకే ఆమె కోల్‌కతాలోని Marine Engineering Research Institute (MERI)లో మెరైన్ ఇంజనీరింగ్ బీ.ఈ. కోర్సుకు 1995లో అడుగు పెట్టారు. ఆ సందర్భంలో సముద్ర రంగం ఎక్కువగా పురుషులు ఆధాన్యంగా ఉన్నప్పటికీ, సోనాలి ధైర్యంగా ముందుకు వచ్చారు. అ తర్వాత ఆమె Mobil Shipping Co. పరిశుద్ధ కంపెనీలో 6 నెలల ప్రి‑సీ ట్రైనింగ్‌లో పాల్గొన్నారు, ఇది ఆమెను సముద్ర ప్రయాణాల్లో మరింత ಅನುభవవంతులను చేసింది. ఈ ట్రైనింగ్ ద్వారా ఆమె శ్రీలంక, సింగపూర్, థాయ్‌ల్యాండ్, హాంకాంగ్, ఫీజీ, ఆస్ట్రేలియా వంటి అనేక పోర్టులలో పనిచేశారు.

2001 ఆగస్టు 26న సోనాలి ఒక పెద్ద  నౌక యొక్క యంత్ర గదిని నియంత్రించే తొలి భారతీయ మహిళ ఇంజనీర్గా చరిత్రలో చోటు చేసుకున్నారు. ఈ ఘట్టం భారత సముద్ర రంగంలో మహిళలకు కొత్త ఆలోచనలు, అవకాశాలు తెచ్చింది.

సోనాలి గారి ప్రయాణం సాహసభరితంగా ఉండి, సముద్ర రంగంలో మహిళలు కూడా పురుషులుతో సమానంగా పనిచేసి విజయాన్ని సాధించగలిగేరు అనే సందేశాన్ని ఇచ్చింది. ఆమె కష్టపడి పని చేసి, prejudice ను ఎదుర్కొని అందుకున్న ఈ ఘనత ఎన్నో యువతలకు ప్రేరణగా నిలిచింది.

పార్వతి రాజలక్ష్మి :

పార్వతి రాజలక్ష్మి భారతదేశ సముద్ర రంగంలో మహిళా నేవల్ ఆర్కిటెక్ట్ (Naval Architect) గా నిలిచిన మొదటివారు. సముద్ర నౌకల రూపకల్పన, నిర్మాణ నైపుణ్యాల్లో తన ప్రతిభను చాటి చూపుతూ సముద్ర రంగంలో మహిళలకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తున్నారు.

ఈ బాధ్యతలు సముద్ర నౌకలు వేగవంతంగా, సురక్షితంగా ప్రయాణించేలా చేస్తాయి. ఆమె సముద్ర రంగంలో మహాసాగర మార్గాల్లో భారత సముద్ర వ్యాపారానికి, రవాణాకు ఉత్తమ నౌకల రూపకల్పనను అందించడం ద్వారా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మరియు అంతర్జాతీయంగా భారత నేవల్ రంగానికి సానుకూల ప్రయోజనాలు కలిగేలా చేసారు. పార్వతి గారి కృషి ద్వారా సముద్ర రంగంలో ఇంకా ఎక్కువ మంది యువత పురుషాధిక్య రంగాల్లోనూ ప్రవేశించి, విజయం సాధించేలా ప్రేరణ పొందుతున్నారు.

పురుషులతో సమానంగా స్త్రీలు కూడా రాణించగలరు అని నిరూపిస్తూ ఎందరో స్త్రీలకు ఆదర్శవంతంగా నిలుస్తున్నారు ఈ నారీమణులు. వీరిని ఆదర్శంగా తీసుకుని నేటి యివతులు  నౌకా రంగంలోకి రావాలని , తమదైన ముద్ర వేయాలని విహంగ ఆకాంక్షిస్తుంది.

-అరసి శ్రీ 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~