భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశంగా, సమానత్వ విలువలకు ప్రాధాన్యతనిచ్చే సమాజంగా గుర్తింపు పొందినా, క్షేత్రస్థాయిలో దివ్యాంగ మహిళలు ఇంకా తీవ్రమైన వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారు. దివ్యాంగత్వం మరియు మహిళా అస్తిత్వం అనే రెండు అంశాలు కలిసి వచ్చినప్పుడు వారి సమస్యలు రెట్టింపు అవుతున్నాయి. సామాజిక అవరోధాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, విద్యావకాశాల కొరత వంటివి వారిని అభివృద్ధికి దూరంగా ఉంచుతున్నాయి. ఈ వివక్షను రూపుమాపడం ద్వారానే భారతదేశం నిజమైన సమ్మిళిత అభివృద్ధిని సాధించగలదు. దివ్యాంగ మహిళలు సమాజానికి అందించగల మేధోసంపత్తి, శ్రమశక్తి అపారం, కానీ సామాజిక వివక్ష వల్ల ఆ సామర్థ్యం వెలుగులోకి రావడం లేదు. ప్రతి పౌరుడు ఈ విషయంలో బాధ్యతగా వ్యవహరించినప్పుడే మార్పు సాధ్యమవుతుంది.

భారతదేశంలో దివ్యాంగ మహిళలు ఎదుర్కొనే వివక్షకు రెండు ప్రధాన కోణాలు ఉన్నాయి. ఒకటి వారి శారీరక లేదా మానసిక స్థితి వల్ల కలిగేది కాగా, మరొకటి పితృస్వామ్య వ్యవస్థలో మహిళల పట్ల ఉన్న సంకుచిత మనస్తత్వం వల్ల ఏర్పడేది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో దివ్యాంగ బాలికలను కుటుంబానికి “భారం”గా పరిగణించే ధోరణి ఇంకా పోలేదు. వారు వివాహాలకు అర్హులు కారని, గృహకృత్యాలకు పనికిరారని భావించి కుటుంబాలు వారిని విస్మరిస్తున్నాయి. నగర ప్రాంతాల్లో సైతం ఉన్నత విద్యా సంస్థలు, కార్యాలయాల్లో వారికి తగిన ప్రాధాన్యత లభించడం లేదు. గణాంకాల ప్రకారం భారతదేశంలో సుమారు 26 మిలియన్ల మంది దివ్యాంగులు ఉండగా, అందులో మహిళల వాటా 40 శాతానికి పైగా ఉంది. అయినప్పటికీ వారి జీవితాల్లో కనీస మానవీయ ప్రమాణాలు లోపించడం సామాజిక వైఫల్యానికి నిదర్శనం. వివక్ష అనేది కేవలం శారీరకమైనది మాత్రమే కాదు, అది వారి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని దెబ్బతీసే మానసిక అస్త్రం కూడా.

ఆర్థిక మరియు విద్యాపరమైన సవాళ్లు దివ్యాంగ మహిళల జీవితాలను మరింత కుంగదీస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో దివ్యాంగులకు 4 శాతం రిజర్వేషన్ ఉన్నప్పటికీ, మహిళలకు దాని ఫలాలు అందడం తక్కువగానే ఉంది. ప్రైవేటు రంగంలో ఉపాధి అవకాశాలు మరీ దారుణంగా ఉన్నాయి. విద్యా విషయానికి వస్తే, మౌలిక సదుపాయాల కొరత మరియు సామాజిక ఒత్తిడి కారణంగా దాదాపు 60 శాతం మంది దివ్యాంగ మహిళలు పదవ తరగతితోనే చదువు ఆపేస్తున్నారు. పాఠశాలల్లో ర్యాంప్‌లు లేకపోవడం, బ్రైలీ లిపి పుస్తకాల కొరత, ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుల లేమి వారి విద్యాహక్కును కాలరాస్తున్నాయి. ఫలితంగా వారు ఆర్థికంగా ఇతరులపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది, ఇది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కూడా 2 నుండి 3 శాతం నష్టాన్ని కలిగిస్తోందని అధ్యయనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఈ నష్టాన్ని నివారించాలంటే వారిని ఉత్పాదక శక్తిగా మార్చడం అనివార్యం.

భారత ప్రభుత్వం దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 1995 మరియు 2016 ద్వారా అనేక రక్షణలు కల్పించింది. చట్ట ప్రకారం మహిళలకు ప్రత్యేక కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, అమలు తీరు ఆశాజనకంగాలేదు. అనేక ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, బహిరంగ ప్రదేశాలు నేటికీ దివ్యాంగ మిత్రపూర్వకంగా లేవు. వీటన్నింటికీ మించి దివ్యాంగ మహిళలపై జరుగుతున్న లైంగిక దాడులు, వేధింపులు అత్యంత ఆందోళనకరం. చట్టాలు కేవలం కాగితాలకే పరిమితం కాకుండా, సమాజంలో లోతైన మార్పు రావాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రతి పౌరుడు దివ్యాంగ మహిళల పట్ల సానుభూతితో కాకుండా సమానత్వ భావనతో వ్యవహరించాలి. న్యాయస్థానాలు మరియు పోలీసు వ్యవస్థ కూడా వీరి పట్ల మరింత సున్నితంగా, బాధ్యతాయుతంగా స్పందించాలి.

వివక్షను తొలగించడానికి సమగ్రమైన చర్యలు తక్షణ అవసరం. పాఠశాల దశ నుండే దివ్యాంగ బాలికలకు ప్రత్యేక శిక్షణా కేంద్రాలు, స్కాలర్‌షిప్‌లు అందించాలి. ఉద్యోగ నియామకాల్లో వారికి అదనపు ప్రాధాన్యతనిస్తూ, కార్యాలయాల్లో వారికి అనువైన వాతావరణాన్ని కల్పించాలి. సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా దివ్యాంగ మహిళలు సాధించిన విజయగాథలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేయడం వల్ల సమాజంలో సానుకూల మార్పు వస్తుంది. ప్రభుత్వం అందించే ఆర్థిక సాయం కేవలం పెన్షన్లకే పరిమితం కాకుండా, వారిని స్వయం ఉపాధి వైపు నడిపించే వృత్తి శిక్షణా కార్యక్రమాలుగా ఉండాలి. యువత మరియు స్వచ్ఛంద సంస్థలు ఈ విషయంలో చొరవ చూపి, వివక్ష లేని నవ భారత నిర్మాణానికి కంకణబద్ధులు కావాలి. దివ్యాంగ మహిళలకు సాధికారత కల్పించినప్పుడే దేశ గౌరవం ప్రపంచ యవనికపై ఇనుమడిస్తుంది.

సమాజంలో ప్రతి వ్యక్తికి ఆత్మగౌరవంతో బతికే హక్కు ఉంది. దివ్యాంగ మహిళలు తమ వైకల్యాన్ని అధిగమించి ఎన్నో రంగాల్లో రాణిస్తున్నారు, కానీ వారిని ప్రోత్సహించే వాతావరణం మనం కల్పించాలి. క్రీడలు, కళలు, సాంకేతిక రంగాల్లో వారు అద్భుతాలు సృష్టించగలరు. ప్రభుత్వాలు ఇచ్చే రాయితీలు వారికి చేరేలా పారదర్శకమైన వ్యవస్థ ఉండాలి. కేవలం సానుభూతి చూపడం వల్ల వారి సమస్యలు తీరవు, వారికి అవకాశాలు కల్పించి వెన్నుతట్టాలి. ప్రతి ప్రభుత్వ భవనం, రవాణా సౌకర్యం వారి అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్చబడాలి. అప్పుడే వారు స్వతంత్రంగా తమ పనులను చేసుకోగలరు. దివ్యాంగ మహిళల సాధికారత అనేది ఒక వర్గానికి సంబంధించిన అంశం కాదు, అది ఒక నాగరిక సమాజం యొక్క ప్రాథమిక లక్షణం.

–సి.హెచ్.ప్రతాప్

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~`